Nieuws

Boekbespreking: Eindelijk volwassen

De wijsheid van de tweede levenshelft

“Ouder worden lijkt op het beklimmen van een berg.
Je raakt een beetje buiten adem, maar het uitzicht wordt een stuk beter!”

Ingrid Bergmann (1915-1982)

Ouder worden en groei
Stel dat we ouder worden vooral als groei ervaren en niet als verval. Wat betekent dat voor jouw kijk op het latere leven? Je overziet, je ziet verbindingen. Geen afgang, zoals in de levenstrap afgebeeld, maar een hoogtepunt of onderweg naar een top. Je ziet de dingen eindelijk zoals ze werkelijk zijn.

Frits de Lange heeft juist hier een boek over geschreven. Hij noemt zichzelf als 65-plusser en net gepensioneerd een oudere in opleiding. Het begint nog maar net, dat stelt me gerust. Dit boek gaat over de groeipijnen van het ouder worden. De rijping naar wijsheid, met de smaak van zelfrelativering, generativiteit, generositeit en zelf overstijging. Een boek met wijsheid, met opdrachten, met uitzoomen en inzoomen, waardoor ik me verheug op de ontdekkingstocht van deze nieuwe fase.

‘Kun je nieuwsgierig zijn naar wat je te wachten staat? Of slaat de schrik om het hart?’

Er zijn twee dominante verhalen over ouder worden
De eerste gaat over aftakeling. Het gerontologisch model van deficit, alles gaat achteruit, fysiek, mentaal, sociaal. Een en al inleveren. Ouderdom is verval, het wordt almaar minder, dor hout, bijna dood.
Het tweede – successful aging –  is beter oud worden, naarmate je meer in staat bent fysiek gezond, mentaal weerbaar en sociaal actief te blijven! Dat past goed bij babyboom generatie van forever young. Nu is de mooiste fase van je leven (Herman van Veen); Op je 80e  marathon rennen. Lang fit en vitaal tot je er dood bij neervalt. Het ideaal in de blauwe zones, lang leven, kort sterven.

Er is een derde verhaal….wijs ouder worden
Volgens Frits de Lange is er behoefte en ruimte voor een derde verhaal. De essentie van zijn zoektocht in filosofie en gerontologie van dit boek. We veranderen, worden rijper. Dat is het proces dat ons hele leven doorgaat en dat houdt nooit op. Om wijs te worden moet je vroeg beginnen. Wijsheid komt niet vanzelf met de jaren, er zijn veel dwaze ouderen, maar wijze mensen zijn doorgaans wel wat ouder.

Het niet  weten is een vorm van menselijke wijsheid, vaak ontstaan door groot verlies en loutering. Bewust ouder worden gaat over groei, bloei en ontwikkeling, met  erkenning van groeistuipen en groeipijnen. De vraag is niet wat je op je oude dag gaat doen, maar welke persoon je dan (aan het worden) bent.

‘Je kunt op verschillende manieren je tweede levenshelft vullen, maar waar het om gaat is dat je daarbij wijs wordt, in de betekenis van minder gefocust op jezelf, meer gericht op diep contact met anderen, je verbonden wetend met de ‘flow of live ‘’.

Frits de Lange bij de filosofische cursus op Kreta

Hoe je in elkaar zit is belangrijker dan hoe oud je bent. Openstaan voor nieuwe ervaringen, gecombineerd met emotionele stabiliteit en het verlangen om ondanks de grilligheid van het leven er iets van te maken – dat zijn eigenschappen die je wijs maken. Iemand is wijs, niet als zij veel weet, maar als zij zichzelf op haar minst kan relativeren en illusies doorziet. Dit maakt wijsheid voor iedereen toegankelijk! De ultieme zelfrealisatie vindt plaats als je in staat bent jezelf uiteindelijk op te geven. Je raakt de gerichtheid op jezelf kwijt. Belangeloze inzet voor de toekomst van de mensheid.

‘Ek mis myself steeds minder’ Elisabeth Eybers, Zuid-Afrikaanse dichteres

Wijs is een gevoel voor verhoudingen ontwikkelen, is ecologisch. Een besef dat je deel uitmaakt van grotere verbanden. De wereld draait niet om jou. Er gingen je vele generaties voor, er komen vele generaties na jou. Ben je een goede voorouder in hoe je de wereld achterlaat? Het besef van generativiteit.

Uitzoomen en van een afstand naar jezelf kijken in verbinding met alle generaties. De nieuwe denker des vaderlands Paul van Tongeren spreekt ook over belang van uitzoomen, van afstandje kijken en onderzoeken, grotere scoop overzien.

Je moet wel een poosje geleefd hebben voor deze wijsheid, voor het besef dat je in grotere verbanden leeft, afhankelijk bent van golven en de wind.  Schipperen is erkennen van wendbaarheid en nederigheid, context wat kan en niet kan. Corona is een grote leerschool in schipperen. Zeilen en Laveren, met  een punt aan de horizon om op te richten. Gaandeweg…een andere stip aan de horizon kiezen. Je bent niet autonoom, er kan een ziekte komen dan vergt het bijstelling: ik mag schipperen en laveren, dan wordt het aangenamer, minder dreigend.

Er is geen vast scenario, meer een voortdurende intentie: ‘Wat er ook gebeurd ik wil wijs worden!’

‘Wat als we ons ten diepste realiseren dat tegenover ons precies zo’n mens staat als jij bent? Je deelt dezelfde behoeftigheid en kwetsbaarheid’

Frits de Lange is naast filosoof gerontoloog en theoloog ook gitarist

Zoeken naar wijsheid
.. is volgens Frits de Lange een solidair zoekproces, ook al lijkt het bij tijd en wijle solitair, altijd in wetenschap van onderlinge afhankelijkheid en verbondenheid. Zelfsturing draagt bij aan geluk, aan het besef van invloed. Je stelt doelen, maakt plannen, neemt verantwoordelijkheid. Dit kan volgens de Lange alleen in het volle besef dat je onderdeel bent van een vlechtwerk van onderlinge afhankelijkheden. Dichtbij en wereldwijd.

Doorgaans heb je in het latere leven meer ruimte om richting te geven aan je leven. Waar wil je jezelf voor inzetten? Met wie wil je je tijd doorbrengen? Waar wil je wonen? Wat wil je nog leren? Zestigers en zeventigers hangen onbewust vaak aan vastgeroeste routines en sleetse gewoontes. Daardoor beseffen ze niet hoeveel nieuwe kansen het leven hun nog biedt. Ook het besef dat sommige keuzes niet meer aan de orde zijn: het voorsorteren tot nu toe werpt vruchten af en laat beperkingen zien. Vioolspelen kun je nog leren, een beroemd violist worden waarschijnlijk niet.

Autonomie is een illusie, zeker als je ouder wordt of chronisch ziek bent. Met meer wijsheid ga je ook de dood lichter tegemoet. Zodat je tot laatste adem van het leven houdt.

Lieneke Akkerman

Frits de Lange – Eindelijk volwassen. De wijsheid van de tweede levenshelft.
Uitgeverij ten Have, ISBN: 9789025907853

© De foto’s bij dit artikel zijn van Maarten Wisse

Onze website maakt gebruik van cookies en daarmee vergelijkbare technieken. Klik op 'Ik ga akkoord' om toestemming te geven voor het plaatsen van cookies. Lees meer over cookies