Pensioen in Zicht

Een (reis)verslag van een cursusweek in Zuid-Limburg van 19 oktober t/m 23 oktober 2009.

Inleiding

Stoppen met werken is een opmaat voor een andere levensfase. De fase van betaald werken is voorbij en een andere toekomst dient zich aan. Samen met mijn partner heb ik de mogelijkheid benut om deel te nemen aan een cursus 'Pensioen in Zicht'. Vooraf hebben we ons via de website van Stavoor en via een informatiebrochure georiënteerd op de verschillende mogelijkheden voor zo’n cursus. Onze voorkeur ging uit naar het thema 'Wandelend afscheid nemen van het werk'

In de week van 19 oktober t/m 23 oktober 2009 hebben we deelgenomen aan deze cursus.

Voor ons, voor de groepsleden en mogelijk ook voor nieuwe belangstellenden, is dit reisverslag een weergave van een heel bijzondere cursusweek.

De deelnemers en de groep

Vooraf bedenk je over de andere deelnemers dat naast de overeenkomst van het stoppen met werken ook het wandelen een gemeenschappelijke motivatie is. Als je niet van wandelen houdt dan schrijf je je niet in voor deze cursus.

Het samenkomen in hotel Vue des Montagnes in Geulhem was spannend op die maandagmiddag. Wie is wie en wie en wat is de cursusleiding? Nog wat onwennig zaten we in ons cursuslokaal en werden de eerste drempels weggenomen.

De pensioendatum lag voor de meeste deelnemers nog in de toekomst; voor de één verder dan voor de ander. De pensioengaanders waren allen mannen. Het merendeel van de partners bleef nog werken. Het eerste rondje kennismaking leerde dat vooral de publieke en semi-publieke organisaties hun medewerkers naar deze cursus hadden laten gaan. De namen van de deelnemers werden in sneltreinvaart eigen gemaakt. Met sleutelwoorden als artistiek, levenslustig, jolig, hip etc werden de persoonsnamen geleerd. In de rest van de week bleek dat achternamen en functies geen enkele rol speelden in het hele groepsgebeuren. Het groepsproces volgde de wetten van de groepsdynamica en verliep uitermate positief door het toevallige samenstel van mensen en de vaardigheden van de trainster.

Bij het afscheid op het einde van de cursus hadden alle deelnemers een soort heimweegevoel; deze cursus met elkaar was uniek!

De begeleiding

Ook spannend als je deelneemt aan zo’n cursus is, wie de cursusleiding is. Dat die spanning wederkerig is, ligt voor de hand. Binnen de groep overheerste de opvatting dat zo’n cursus ook staat of valt met wie de leiding heeft. Het volgen van een programmalijn is één, maar het onderkennen dat van individuen een groep te maken is, vereist professionaliteit en vakmanschap. De trainster van onze groep is in deze opdracht cum laude geslaagd. Ze liet ieder in zijn/haar waarde en wist groepsleden over de drempel(s) te laten gaan, die ieder voor zich -ongewild misschien- wel opwierp. Het effect was een veilige omgeving, waarin ook prudent met gevoelens en emoties werd omgegaan. De groepsgesprekken kregen daardoor de diepgang, die zo’n cursus ook zo bijzonder maken; niets zweverigs of spiritueels, gewoon met beide voeten op de grond. De werkelijkheid was steeds tastbaar.

Het programma

Over de opbouw van het programma is nagedacht en die goede opbouw heeft zich in de praktijk bewezen. De 1^e dag stond in het teken van introductie en kennismaking. De betrekkelijk korte eerste samenkomst in ons cursuslokaal vormde de inleiding voor een andere vorm van kennismaking met elkaar tijdens het wandelen. De buitenlucht en de wandelomgeving vormden een natuurlijke inspiratiebron om tijdens de wandeling voort te borduren op die eerste kennismaking in het cursuslokaal. Het korte bezoek aan de tuinen, het kasteel en de kapel van St. Gerlach was een inspirerend hoogtepunt van die middagwandeling.

In het avondprogramma stond het vertellen van een belangrijk keerpunt in je leven centraal. Zonder druk of dwang kreeg ieder de kans om een keerpunt toe te lichten. Boeiend en bijzonder waren die persoonlijke verhalen. Met pensioen gaan zou ook een belangrijk keerpunt voor ons kunnen zijn en welke verwachtingen zijn er over die nabije toekomst? Met het zoeken naar antwoorden met elkaar op deze vraag werd een spannend dagprogramma afgesloten.

Het thema van de 2^e dag was de waarde van betaalde arbeid en gezondheid. In een kring werden we uitgenodigd om te kiezen uit 3 stenen, die een verschillende vorm hadden. De gekozen steen symboliseerde hoe je je loopbaan en werk tot dit moment had ervaren. De persoonlijke toelichting vertelde veel over ieder van ons en gaf aanknooppunten voor de gesprekken tijdens het wandelen. De wandeling van deze dag ging vanaf Geulhem via Valkenburg naar de Kluis op de Schaelsberg. Het was windstil en helder herfstweer. Uitstekend weer om lekker te wandelen en veel te praten. Deze route leende zich voor mooie fotoplaatjes en frisse gedachten.

Bij de Kluis kregen we uitleg door een gids over het ontstaan van deze unieke kluis en de geschiedenis van de bewoners van deze kluis. Duidelijk werd dat vele vrijwilligers zich inzetten voor het behoud van deze kluis. Na de rondleiding vonden we een prima lunchplek naast de kruiswegstaties bij de Kluis.

De wandeltocht ging verder langs kasteel Schaloen met helaas de kruidentuin al gesloten. We wandelden daarna door het Gerendal en de Sibbegrubben terug naar Valkenburg. Aan de horecaterrassen was zichtbaar dat het prachtig weer en herfstvakantie in het grootste deel van Nederland was. Ons was koffie met vlaai in het vooruitzicht gesteld en energiek volgden we onze cursusleidster. Vaardig werd een deel van het terras ingericht voor de hele groep en iedereen liet zich de vlaai met koffie of thee goed smaken. Van het aanbod om te gaan winkelen in Valkenburg werd geen gebruik gemaakt en de hele groep wandelde opgewekt het laatste stuk van deze lange wandeldag terug naar het hotel.

Niek Jaspers, arts/geriater, nam het laatste programmaonderdeel van deze dag voor zijn rekening. Gezondheid was het thema. Technische problemen met computer en met beamer verdrongen de inhoud van het onderwerp. Na afloop werd dit onderdeel enigszins als gemiste kans gewaardeerd. Een inleiding met vragen en interactie tussen Niek Jaspers en de groep hadden waarschijnlijk tot een beter gevoel over dit thema geleid.

Op de 3^e dag stond het thema 'Verandering' centraal. Na een korte inleiding op dit thema en een geanimeerd groepsgesprek over dit onderwerp, sloten we het theoretisch deel af met het schrijven van een gedicht. Een gedicht van 11 woorden verdeeld over 5 regels bood ieder van ons de kans om gevoelens en gedachten kort te formuleren. Tijdens de wandeling zouden een moment en plek worden afgewacht om ieders gedicht te beluisteren.

Het weer was opnieuw zoals je dat wenst tijdens zo’n week; heerlijk zacht en zonnig herfstweer. De trein van 10.25 uur bracht ons van Houthem naar Schin op Geul. In Schin op Geul vertrok op het aankomstmoment net de stoomtrein naar Valkenburg. Over verandering gesproken als je zo’n stoomlocomotief ziet staan dampen.

Via het zuidelijke gedeelte van het Gerendal bestegen we het plateau van Margraten. De laatste flinke klim werd in stilte afgelegd om te ervaren hoe in stilte alle zintuigen op scherp staan en hoe je rust in je hoofd kan verkrijgen. De lunchpauze was in Ingber, een verstild typisch Zuidlimburgs dorpje waar bij Martha onder het prieel het lekker lunchen was. Hier werden ook ieders gedicht voorgedragen en verrassend waren de woordvondsten in de voorgeschreven dichtvorm. Bij Martha moesten 2 groepsleden noodgedwongen tijdelijk afscheid nemen van de groep. Eerdere blessures dwongen tot voorzichtigheid. Een taxi zou hen rechtstreeks naar de Schoutenhof in Epen brengen.

Verkwikt vervolgden de overige groepsleden de mooie route over dit landschap, afwisselend dalend en stijgend met schitterende uitzichten richting België en Duitsland. Onderweg in Heijenrath werd nog een stop gemaakt bij de Gerardus Hoeve. Op de binnenplaats van deze hoeve dronken we een heerlijk glas Gerardus Kloosterbier. Met dit bier in de benen zweefden we over de mooie landerijen naar Epen. Bij de laatste stegel (draaihekje) van die dag nam onze cursusleidster als het ware ieder van ons de biecht af. We mochten met een woord of zin de betekenis achterlaten in het fraaie landschap. Opgewekt liepen we door Epen naar ons tweede hotel Schoutenhof. Eigenlijk hadden we dit hotel voor ons zelf. De willekeurige kamerverdeling leidde tot nieuwsgierigheid naar de verschillen tussen de kamers. Het paar met de kamer waar Bernard en Juliana ooit verkeerd hadden, kreeg het meest jaloerse blikken. Het logeerbed op kamer 10 bood voor ieder individu een escape!

Het avondprogramma was verdeeld in twee onderdelen. Het eerste deel ging over personen die in je leven een bepalende rol spelen of hebben gespeeld. Deze persoonlijke verhalen riepen herkenning en gevoelens op, die samenvielen met het thema van die dag. De cursusleidster wist de juiste overgangen te formuleren en voor ieder het verandermoment te benoemen. Inspirerend en rustgevend waren de locatie en de voorgaande dagen.

Het tweede onderdeel was een documentaire over het proces dat twee heel verschillende mannen hadden doorgemaakt toen zij met pensioen gingen. Meer dan een jaar was ieder met de camera gevolgd. Zichtbaar werd vooral hoe bepalend plannen en verwachtingen zijn en hoe weerbarstig de werkelijkheid kan zijn. Ook de positie en de rol van de partners van de gefilmde mannen kwamen duidelijk naar voren. De discussie na de documentaire spitste zich toe op hoe je het stoppen met werken beter kunt voorbereiden en beter kunt plannen; initiatieven nemen versus afwachten.

Het thema van de 4^e dag was 'Hoe ziet de toekomst er uit'? Individueel was de opdracht na te denken en te formuleren welke activiteiten je na je pensioendatum zeker wilt gaan uitvoeren. De bespreking van de wensen en ideeën op korte termijn en die verder weg leverde een geanimeerde, maar ook verrassende discussie op. De openheid van de groepsleden wekte veel gesprekstof voor de rest van die dag op.

De wandeling ging onder leiding van een natuurgids van het IVN. Zij begeleidde ons langs de Geul en regelmatig werd er halt gehouden om iets specifieks te laten zien of te vertellen over dit stroomgebied. We kwamen langs de Groeve van Heimans en begrepen dat vele miljoenen jaren terug hier de zee had gestroomd. Epen lag toen ter hoogte van Madrid. Moeilijk voorstelbaar, maar het klonk allemaal geloofwaardig. We wandelden door een boomgaard met hoogstamfruitbomen, die nu onderhouden werd door vrijwilligers van het Limburgs Landschap. Bijzondere appel- en perenrassen hingen nog aan de hoge bomen. De lunch werd gebruikt op het terras van de camping Rozenhof. Onder het genot van een soepje en van een kopje koffie aten we daar ons lunchpakket op. De middagwandeling ging door het Vijlenerbosch. Dit bos was tot voor een tiental jaren opgedeeld in particuliere bospercelen, maar nu in bezit van Natuurmonumenten. We pinkten allen een traan weg bij het verhaal over de oude kriek en de hazelmuis. De natuur moet soms geholpen worden. Vermoeid, maar voldaan kwamen we om 16.30 uur bij de Schoutenhof terug. Op het terras daar dronken we een welverdiend pilsje of sjoes en werden de laatste statistische gegevens over de dagmars medegedeeld. Het bewogen gemiddelde was minder dan 3 kilometer, terwijl we in tijd uitgedrukt meer niet bewogen hadden dan wel! Toch hadden we ruim 10 kilometer gewandeld en was het hoogste punt 212 meter geweest. Een geavanceerde Garmin met al deze meetmogelijkheden en kaartmateriaal van de wandeling was het trotse bezit van één van de deelnemers. Het zorgde in de groep voor gesprekstof en voor voldoening over de wandelprestatie.

Het avondprogramma stond in het teken van wat je bezielt. Voor het begin van de cursus waren we uitgenodigd een voorwerp mee te nemen dat je boeit en bezig houdt. Iets dat je leven heeft veranderd of wat je heel dierbaar is. Gezeten in de heerlijke stoelen in de lounge van Schoutenhof nam om de beurt iemand plaats in de mooiste fauteuil om zijn of haar verhaal te doen. De persoonlijke verhalen waren verrassend, vaak ontroerend en vooral authentiek. Het was een bijzondere beleving en dat kreeg een extra dimensie, omdat we in die paar dagen met elkaar de voorwaarden voor deze openheid hadden gecreëerd.

Onder het genot van een drankje hebben we nog lang met elkaar nagepraat over de persoonlijke verhalen die avond.

De start van de 5^e dag was afwijkend van de voorgaande dagen. We gingen direct om 09.00 uur op pad. De laaghangende mist hing over de heuvels toen we naar het Bovenste en naar het Onderste Bosch wandelden. De net opgekomen zon stond weer garant voor een mooie dag. Het uitzicht over dit landschap van de Geul blijft prachtig. De gesprekken tijdens het wandelen waren vooral terugblikken op de vorige avond en liepen voor een deel al vooruit op de cursusevaluatie. Het gevoel dat het einde van de cursus naderde hing ook als een mist over onze groep.

Na de wandeling kregen we de opdracht om jezelf een brief te schrijven. In die brief legde je vast welke voornemens je naar aanleiding van de cursus had gemaakt. Het stond ieder vrij daar ook andere dingen vanuit de cursus aan toe te voegen. Over een half jaar krijgt ieder via TNT een brief en ieder kan dan lezen wat er die ochtend aan het papier is toevertrouwd.

Voor de slotlunch werd de cursus geëvalueerd, zowel schriftelijk voor de organisatie van deze cursussen als mondeling in een kringgesprek voor de groep. De positieve unanimiteit over de inhoud, de begeleiding, de accommodaties en niet te vergeten het weer, was de belangrijkste conclusie. Als laatste inhoudelijke punt hebben we op een ludieke wijze onze trainster in het verdiende zonnetje gezet. In de juiste toonsoort werd haar de verdiende eer overgebracht.

Buiten dreef gelijktijdig een buitje regen over. Zelfs de natuur liet tranen om ons afscheid van deze cursus.

De accommodaties

Hoewel onze volksaard een Calvinistische inslag heeft, vonden alle groepsleden dat ze de geboden verzorging hadden verdiend. De slogan: 'De baas betaalt toch' werd niet uitgesproken, omdat de accommodaties, de faciliteiten en de maaltijden goed verzorgd waren en naadloos pasten binnen het cursusconcept. De bediening was op alle punten klantgericht, dienstverlenend en toch persoonlijk. Zorgeloos voor de deelnemers is een goede term.

De wandelingen waren vooral ontspannend. Een mooi landschap, afwisselende decors en vergezichten en prachtig weer. Het bezoek aan de kluis en de rondleiding daar gaven inhoud aan het doel van de cursus. Dit gold ook voor de rondleiding met de gids door het Geuldal. De stiltemomenten tijdens het wandelen lieten onze hoofden op adem komen en schepten ruimte om eigen gedachten te formuleren.

Nawoord
Als deelnemer aan een cursus Pensioen in Zicht kijk je lang uit naar zo’n cursus, alleen al vanwege het feit dat je arbeidzame leven vele jaren omvat. Deze cursusweek is omgevlogen. Veel geestelijke bagage hebben we elkaar aangereikt en dat hebben we in onze nieuwe rugzak (van Stavoor) gestopt. We hebben onze eigen ervaringen, wensen en plannen in een nieuw perspectief geplaatst vooral gericht op de toekomst. We hebben nieuwe mensen ontmoet en opnieuw ervaren hoe boeiend dat is. We kunnen met vertrouwen onze toekomst in wandelen zelfs in overdrachtelijke zin!

Kortom een zeer geslaagde cursus en een aanrader voor iedereen.

JK