Werken aan een veilige school:

ONDERWIJSONDERSTEUNEND PERSONEEL LEERT OMGAAN MET LASTIG GEDRAG

Tilburg, 28 april 2005. Eén op de vier medewerkers van middelbare scholen wordt wel eens geconfronteerd met agressie en geweld. Toch besteedt ruim eenderde van alle scholen nog te weinig aandacht aan veiligheid (Inspectierapport VO Arbeidsinspectie, 2004). In Tilburg en omgeving wordt structureel samengewerkt door alle betrokken partijen om de toenemende onveiligheid op scholen tegen te gaan. Daarbij is niet alleen aandacht voor veiligheidsbeleid en onderwijzend personeel, maar bijvoorbeeld ook voor het onderwijsondersteunend personeel.

Ook onderwijsondersteunend personeel krijgt immers in toenemende mate te maken met lastig gedrag van leerlingen. Zo kennen de toezichthoudende rol van de conciërge en mediatheekmedewerker, maar bijvoorbeeld ook de ondersteunende rol van de meldpuntmedewerker een zekere spanning: de onderwijsondersteunende medewerker wil dat de leerling iets doet, maar de leerling heeft daar geen zin in en ageert. Het betreft dan vooral klaag- en zeurgedrag, maar soms gaat het ook om regelrechte beledigingen. In Tilburg volgden daarom ook de onderwijsondersteunende medewerkers een training 'Omgaan met lastig gedrag van leerlingen'.

Deze training richtte zich op díe situaties waarin de medewerkers verzoeken moeten weigeren of naleving van de regels moeten eisen. Hoe kun je in die situaties agressie ten gevolge van het eigen optreden voorkomen? En hoe kun je tegenwerking van leerlingen - die de boodschap niet meteen accepteren - zo veilig mogelijk ombuigen, zodat je kunt werken aan een school met een veilig klimaat?

Ria Tilemans, meldpuntbegeleidster De Rooi Pannen Tilburg (VMBO):

"Ik werk al 17 jaar in het onderwijs. Vroeger waren leerlingen gemakkelijker te corrigeren, maar de kinderen van nu gaan in discussie en willen persé hun gelijk krijgen. Ik ben vaak meegegaan in die discussies, maar door de cursus heb ik geleerd dat niet meer te doen. Vooral de rollenspelen met een professionele acteur waren erg confronterend. Daarbij merkte ik dat ik in een verdedigende en bemiddelende rol bleef hangen. Ik heb geleerd om directer te zijn. Ik merk dat dat heel goed werkt. Een leerling die een grote mond opzet, roep ik nu meteen een halt toe (ze steekt haar handen omhoog, red.): 'Ho, stop. Ik behandel jou met respect, dus dat doe jij ook met mij. We beginnen even opnieuw.'"

Ria laat de leerlingen niet meer met haar marchanderen. "Kinderen houden van duidelijkheid", vervolgt zij. "Als een leerling twee weken niet meer bij mijn meldpunt is langs geweest, gaat het goed met hem. Als ik die leerling dan tegenkom in de gang steek ik mijn duim op. Het is belangrijk om negatief gedrag de kop in te drukken en positief gedrag te belonen. De kinderen merken dat ik het niet kwaad bedoel, maar dat ik de regels moet handhaven. Ik denk dat de leerlingen mij als een moederfiguur zien. Ze accepteren mijn straffen, want ze weten dat de leerlingenbegeleider de strafmaat bepaalt en niet ik."

Eric Vlassak, conciërge Theresialyceum Tilburg (HAVO-VWO):

"Ik kom uit de horeca; wilde wat meer regelmaat in mijn werk en ben daarom vorig jaar conciërge geworden. Het voordeel van onze school is dat er persoonlijk contact is met de leerlingen. Van de 1200 ken ik toch zeker wel de helft van naam. Als een leerling, bij wijze van spreken thuisblijft omdat hij overstuur is want de kat is overreden, zal ik de volgende dag zeker een praatje met hem maken." Hij vertelt dat hij als conciërge geen sancties geeft. "De coördinatoren gaan af op mijn oordeel en de leerlingen krijgen van hen een passende straf. Ik heb als conciërge meer een sociale functie. Ik begin vaak 's ochtends een kwartiertje eerder met werken, zodat ik, als de leerlingen arriveren, bij de poort kan staan en een praatje kan maken. Op deze manier bouw ik een band met ze op. Ze noemen mij ook bij mijn voornaam. Ik heb goed contact met de rector en de coördinatoren. De deur staat open, ik kan altijd een beroep op hen doen."

"Wat me opviel in de cursus is dat veel collega's apart van het onderwijzend personeel hun koffie moeten drinken. Niet in de personeelskamer dus. Dat vind ik onvoorstelbaar. Ik denk dat het heel belangrijk is dat onderwijzend en ondersteunend personeel veel contact hebben en op één lijn zitten. Je moet van elkaar op aan kunnen."

"Tijdens de cursus is me duidelijk geworden dat we op onze tellen moeten passen. Het Theresialyceum is nu een veilige school en dat moet vooral zo blijven." Eric vertelt dat een medecursist een dagje met hem mee heeft gelopen om te ervaren hoe hij de zaken op zijn school aanpakt. "Dat was een leuk voortvloeisel uit de cursus."

Els van der Lichte, medewerkster Mediatheek Mill Hill College te Goirle (VMBO tl, HAVO, VWO):

"Soms worden mijn collega's en ik geconfronteerd met verbaal geweld. Hiermee bedoel ik taalgebruik dat wij op school niet tolereren, of grensoverschrijdend gedrag, echt op de persoon gericht. Ik maakte altijd de fout om eindeloos in discussie te gaan met de leerlingen. Zo heb ik wel eens vriendelijk aan een paar leerlingen gevraagd of ze hun stoeipartijtje in de gymzaal wilden voortzetten. Fout natuurlijk, gingen ze met z'n allen naar de gymzaal; ik had hen immers toestemming gegeven?! Ik heb op de cursus geleerd om directer te reageren op leerlingen. Ik vraag niet meer naar het waarom van hun gedrag, maar zeg dat ik hun gedrag niet accepteer. Als leerlingen over de regels beginnen te zeuren, wil ik best kort uitleggen wat die regels zijn, maar eindeloos discussiëren doe ik niet meer. Ik zeg nu: 'Hou op met dat gedrag, dat doen we niet in de mediatheek. Nog één waarschuwing en je gaat er uit.' Simpel. Maar ook een docent die appel-etend de mediatheek binnenwandelt, wijs ik terecht. De leerlingen mogen het niet, dus hij ook niet." En de cursus komt ook thuis goed van pas, in de omgang met haar puberzoon: "Ik ga niet meer dreigen met straf, maar stel mij heel duidelijk op en ga niet meer in discussie. Zo zijn de regels en daar hou je je aan. Punt."

Jos Derksen, Stichting Onderwijsbegeleiding Midden-Brabant en adviseur van het Regionaal Samenwerkingsverband Voortgezet Onderwijs Midden-Brabant:

"Veiligheid op school is en blijft - mede onder invloed van de moord op de adjunct-directeur op het Terra College - een actueel thema. In het schooljaar 2003-2004 hebben wij een inventarisatieronde gehouden op alle scholen voor voortgezet onderwijs in ons samenwerkingsverband. Het ging onder andere om een inventarisatie van de scholingsvragen van de scholen. Het thema 'Omgaan met Veiligheid' kwam als een belangrijk onderwerp naar voren. In overleg met Halt als coördinatiepunt voor het project De Veilige School hebben we toen afspraken gemaakt over de scholingsactiviteiten. Zo hebben we van onze achttien scholen steeds vijf vertegenwoordigers van directies en ICL'ers laten deelnemen aan een training 'Omgaan met lastig gedrag'. Vervolgens hebben ook ongeveer vijf vertegenwoordigers van het OOP kunnen deelnemen aan een dergelijke studiedag. Het Samenwerkingsverband Voortgezet Onderwijs heeft een aanjaagfunctie willen vervullen."

Jos is van mening dat elk personeelslid de cursus 'Omgaan met lastig gedrag' zou moeten volgen. "Natuurlijk reageert een VWO-leerling anders dan een VMBO'er. Het is zaak dat de cursisten een vertaling maken naar hun eigen leerlingen en schoolsituatie. Als schoolteam moet je werken aan een veilige school. Ik heb de indruk dat op sommige scholen een duidelijke scheiding is tussen het management, het docentencorps en het onderwijsondersteunende personeel. Ieder voor zich is de problemen aan het oplossen. Het volgen van een gezamenlijke training kan een prima aanzet zijn voor een verbetering van die situatie."

Annemarie Peters, coördinator De Veilige School Tilburg e.o.:

"Ik ben vanuit Halt Brabant Centraal, locatie Tilburg betrokken bij De Veilige School. Tijdens de training brachten OOP'ers knelpunten en problemen naar voren die hen belemmerden in een veilige taakuitoefening. Denk daarbij aan het gemis van structureel overleg tussen docenten, leerlingbegeleiders en OOP'ers. Sommigen voelen zich niet gesteund in hun werk. Terwijl toch duidelijk is dat je beter functioneert als je je veilig voelt in je functie. Dan zit je lekkerder in je vel en reageer je beter op leerlingen."

"Maar behalve knelpunten zijn er ook tips en adviezen uitgewisseld. Bijvoorbeeld dat er eenduidige regelgeving moet worden vastgesteld, waar iedereen zich aan houdt. De directie moet niet alleen leerlingen, maar ook personeelsleden aanspreken die zich niet aan die regels houden." Annemarie heeft gemerkt dat er op scholen nogal verschillend met de veiligheid van het personeel wordt omgegaan. "Sommige medewerkers waren verbaasd dat hun collega's op een andere school noodhulp kunnen inschakelen of voor hun veiligheid een mobiele telefoon op zak hebben. De ervaringen op andere scholen kunnen een positieve impuls geven aan het veiligheidsbeleid op je eigen school. Op elke school is een leerlingenzorgstructuur. Het doel van De Veilige School is om ook een goede veiligheidsstructuur te ontwikkelen."

Meer informatie:

De Veilige School Tilburg e.o.

Coördinator Anne-Marie Peters

Halt Brabant Centraal, locatie Tilburg

Tel. 013.5446053

E-mail a.peters@jeugdzorg-nb.nl

Over de training 'Omgaan met lastig gedrag '

De training 'Omgaan met lastig gedrag' van Stavoor is een praktijkgerichte training. In rollenspellen met professionele acteurs oefenen de deelnemers situaties uit hun eigen praktijk. Zij krijgen gedoseerd tegenspel van de acteur(s) en zeer gerichte feedback over het effect van hun gedrag. Zo krijgen ze vaardigheid in het deëscaleren van tegenwerkend tot agressief gedrag, en leren ze hoe ze hun eigen spanningen kunnen controleren. Daarnaast wordt elementaire theoretische kennis aangereikt over het hoe en waarom van gesprekstechnieken voor het brengen van slecht nieuws – 'nee' verkopen.

De training wordt in overleg met de opdrachtgever op maat toegesneden op de situatie van de deelnemers.