DE VERWONDERING

Persoonlijke gedachten en overpeinzingen, gezaaid tijdens en geoogst na de Week van Verwondering, Spa 15 -19 mei 2006, opgetekend augustus 2006.

Het is nu bijna een jaar geleden dat ik de beslissing nam om te stoppen met werken. Doorslaggevend argument voor mij was de plotselinge en volstrekt onverwachte ziekte van iemand die ik zowel privé als zakelijk heel goed kende. Kende, geen schrijffout: hij is inmiddels overleden.

Van mijn beslissing heb ik tot op heden geen moment spijt. Eerder het omgekeerde tekent zich af. Bij de papierwinkel die rond augustus 2005 doorgenomen en ingevuld moest worden, trof ik ook folders aan van diverse cursussen, aangeboden door de gemeente Deventer, om de weg naar en na de pensionering te effenen. Mijn eerste reactie was: daar heb ik geen zin in, dat kan ik zelf ook wel. Na herlezing van de diverse folders werd de aandacht van Annette, mijn vrouw, en mij getrokken door een cursus van Stavoor met als wervende titel: Week van de Verwondering.

Toen ik het cursusmateriaal en de deelnemerslijst ontving, dacht ik, heel gemotiveerd: “we zullen zien”. Uiteindelijk is de omgeving van Spa heel mooi, en het fotomateriaal van Villa Bel Air sprak aan. Om klokslag drie uur sloten wij de voordeur van de villa achter ons, precies op de juiste plaats en tijd dankzij navigator major Tom (DavidB. weet u wel). In de ontvangstruimte zat een gezelschap bijeen. Verwondering, wij werden verwacht en bij naam welkom geheten door Nathalie Roovers. Zij was degene die het (reis-)-gezelschap die week tot loods zou zijn. Een gezelschap van tot op dat moment volstrekte vreemden, slechts verbonden door twee zaken: binnenkort of al met pensioen en nu bijeen in Spa. Een gezelschap dat zich had aangemeld om deel te nemen aan de cursus: Week van de Verwondering.

Sinds de week in Spa zijn al weer bijna drie maanden verstreken, een periode waarin veel is gebeurd, zowel zakelijk als privé. Tot de bijzondere gebeurtenissen reken ik in ieder geval onze vakantie, doorgebracht in Noorwegen. Op een avond tijdens onze vakantie zag ik mijn toekomst volstrekt helder: ik hoefde alleen nog maar bij thuiskomst mijn plannen verder uit te werken. Ik was die avond dan ook heel dicht bij mezelf, bij al datgene wat me echt bezig heeft gehouden en zal houden. Bij mijn creatieve wortels en drijfveren. Ik was die avond de man uit het verhaal van Herman-Pieter de Boer. Het verhaal dat Nathalie ons in Spa had voorgelezen. Ik was na lange tijd opgestaan van mijn stoel in mijn zolderkamertje en de trap af naar beneden gelopen en zei tegen mijn vrouw: “schat, ik heb nu wel trek in een kopje thee”. Die avond stond onze caravan vlak bij het plaatsje Skjolden, ergens in Noorwegen, aan een prachtig meer, met uitzicht op een waterval. Rust was om ons heen, rust daalde in ons neer. En toen was daar dat heldere beeld over mijn toekomst. En er was geen kopje thee, maar een koel glas rosé. Bij thuiskomst heb ik mijn plannen wel verder doordacht, maar klaar ben ik er zeker nog niet mee. Nu werkten de weersomstandigheden ook niet bepaald mee: de temperaturen zijn dermate hoog geweest dat de hersenpan bijna overkookte.

Maar wat vermoedelijk nog sterker vertraagt, is het sompige moeras van de tijd en de dingen die waren en zijn.

Ik verricht namelijk na 30 november 2005, mijn tijdstip van pensionering, parttime werkzaamheden voor de gemeente Deventer. Het voordeel van deze constructie is dat ik op deze manier verder kan afbouwen; mijn grote klus kan afronden en mijn kindje de laatste lessen in zelfstandig lopen bij kan brengen. Ook kan ik mijn creativiteit anders gaan richten. De enorme reorganisatie, die bij de gemeente Deventer gaande is, zorgt voor onrust. Ik sta in feite buiten de werkelijkheid van de betreffende reorganisatie. Het hoeft mij niet te raken. Maar 30 jaar betrokkenheid schakel je blijkbaar niet zo maar uit, zet je niet zo maar stil. Het is er, welt op door de kieren van de nieuwe dagen. Ik raak, net als mijn ex-collega’s, geagiteerd als ik vermeende onjuistheden of onrecht zie.

Als ik, op zo’n moment van onrust, terug denk aan Spa, word ik mij weer bewust van het proces waarin ik mij bevind, van de weg (of beter nog: wegen) die ik moet zien te vinden. Ik ontkom er niet aan om op een heel bewuste wijze om te gaan met en keuzes te maken in het tijdsgewricht, waarin ik mij bevind. En wat ik niet moet vergeten, mijn directe omgeving bevindt zich met mij in mijn tijdsgewricht. Pak ik dan de “zakatlas van de belevingswereld”, met daarin in verkleinde vorm de kaart die de wij, deelnemers aan de cursus in Spa, op een middag, in volle verwondering, hebben gebruikt om wegen uit te stippelen voor onze toekomst, dan vind ik de doelen weer gemakkelijk. De plaatsen welke ik mij had voorgenomen aan te doen: reisdoelen, misschien niet zonder risico maar gericht op ontdekking en verdere ontplooiing. Met op z’n tijd een oponthoud in Zwoel, en Goede Vrienden en Koel Biertje. Samen steken we dan soms ook de Zee van Overvloed over om het Frietkot aan te doen.

Kijk ik dan naar 'de Knotwilg', een prachtig werk van Carla de Rooij, een van de deelnemers, sinds 'Spa' bij ons aan de muur, dan genieten Annette en ik. Ik ben mij dan weer ten volle bewust dat, als je je werkelijke wortels en drijfveren kunt ontdekken en volgen, er een wereld van mogelijkheden aan je voeten ligt. Een wereld vol van verwondering, toen we samen met de anderen, keken naar het werk van Carla. Zij begon met tekenen en schilderen, haar oude liefde, toen ze de vijftig ruim gepasseerd was. Je moet dan wel bewust leven en keuzes maken. Net zoals Ibrahim Ferrer en Compay Segundo en anderen, uitgenodigd en uitgedaagd door Ry Cooder, kozen om, als “tachtigers en meer” weer op te gaan treden en hun grote liefde, de muziek, te volgen. De “Tachtigers” vormden Buena Vista Social Club, een sprankelende bron, waar je vol verwondering uit kunt drinken. Wij keken op een avond naar de film. Toine Castelijn, een andere deelnemer, dronk zijn glas leeg en dacht aan de muziek die hij vroeger zelf maakte. Het was hem (en alle anderen duidelijk) waar zijn hart lag en ligt. Ik wacht zijn optreden af.

Nog een keuzemoment: de deelnemers aan Spa werden uitgenodigd aan het eind van de woensdagmiddag, de voor dat moment taboe verklaarde keuken binnen te komen. In het midden een rijk voorziene tafel, vol met allerlei smakelijke ingrediënten voor tot op dat moment niet bekende gerechten. Het werk van, zij die ons die week keer op keer verraste met allerlei lekkers. Kiest u maar, sprak Sylvia Willemsen. Neem die ingrediënten die u wilt, raadpleeg uw gevoel en kunnen, laat uw creativiteit spreken en bereid een maaltijd voor uw partner en de anderen. We begonnen, alleen of in groepjes, aan het toebereiden van gerechten. Aan de hand van een (ook) gekozen routebeschrijving (plotseling valt mij de gelijkenis met de zakatlas op), wordt gesneden aan de aanrechten en gekookt aan de fornuizen. Ik verwonder mij over wat ik nog kan toebereiden met een aantal bijzonder grote tomaten. Voor mij geen routebeschrijving, mijn eigen smaak en creativiteit (en hulp van Sylvia) moet mij redden.

En dan de apotheose: de ruimte, waar tot voor kort eenieder zijn of haar niet vermoedde kookkunsten ontvouwde, veranderde weer in de eetkamer. Alleen nu met een lange, diagonaal geplaatste tafel. Wij proefden in volle verwondering waartoe wij in staat bleken te zijn. Vergezeld door een goed glas wijn, genoot eenieder van het gezelschap van de anderen en de maaltijd.

Alhoewel ik van mijzelf denk dat ik een 'eenvoudige' eter ben, houden degenen die mij menen te kennen, mij eerder voor een Bourgondiër. Voorwaar een tegenstrijdigheid. Sylvia Willemsen is er in geslaagd deze tegenstrijdigheid te overbruggen. Met grote creativiteit en aandacht wist zij iedere dag, uit schijnbaar eenvoudige ingrediënten, prachtige maaltijden samen te stellen en toe te bereiden. Haar enthousiasme en mijn niet mislukte experiment met grote tomaten, hebben ertoe geleid, dat ik met regelmaat mijn Stavoor-schort omgord, en een eenvoudig doch voedzaam maal toebereid. Alhoewel mijn disgenoten zeggen dat het niet zo eenvoudig is.

Naarmate de week verstreek, het voltrok zich naar mijn waarneming heel snel, wist Nathalie Roovers een sfeer te scheppen van groot vertrouwen en openheid. Ik keek, niet als koel observator, maar als betrokken en daardoor kwetsbare deelnemer, met diepe be- en verwondering naar hetgeen zich ontvouwde. Nathalie was niet alleen cursusleider, zij was de roerganger, die met ons in hetzelfde schuitje zat en meevoer op dezelfde ontdekkingsreis over dezelfde zeeën naar onbekende verten. Ik had de film Nynke eerder gezien. Nynke speelt zich voor een deel af in het oosten van Duitsland. De betreffende episode is echter niet in de voormalige D.D.R. opgenomen, maar in en rond Villa Bel Air in Spa. Om in dezelfde ambiance te verblijven, is op zich al een argument om te kiezen voor de cursus 'de Week van de Verwondering' in Spa. Het gebouw als totaliteit, de diverse vertrekken, de inrichting werkte rustgevend en inspirerend op mij en voelde vertrouwd aan.

Creativiteit, in de meest brede zin, is mijn hoeksteen of sluitsteen, zowel van mijn werk als stedenbouwer en architect, als in de privé-sfeer van mijn hobby’s en andere activiteiten.

Annette en ik kijken met tevredenheid terug op de week van 15 – 19 mei 2006. Maar ook in ontroering denken wij terug aan de vele momenten van warmte en geborgenheid, waarin in volle openheid gesproken werd over zaken die in ons leven en in het leven van de anderen gespeeld hebben. Zaken die relevant en bepalend zijn geweest voor de achter ons liggende periode en de mogelijkheden die in de toekomst besloten liggen.

Een toekomst die wij in verwondering tegemoet zullen treden.

Jacques Stadhouder

Terug