Pakkend schrijven
door: Isaäk Mol, teamleider bij Stavoor
Een pakkend stukje over pakkend schrijven: pak het maar op! Tja. Het gaat dan over de ambachtelijke kant van het schrijven. Dus over beginzinnen, goede formuleringen, actief gebruik van werkwoorden. Over stijl, woordvolgorde, korte en lange zinnen. Geen sinecure. leder heeft zo zijn eigen manier van ‘op papier vertellen’. Simpele ingrepen volstaan vaak om stukjes beter te maken. Dit stukje beoogt je dan ook vooral te pakken door een aantal praktische en eenvoudige tips om pakkend te schrijven. Deel 2 in een serie van vier over communiceren.
Mijn vader handelde in postzegels, althans dat dachten mijn moeder en ik. Arnon Grunberg in Blauwe maandagen (1994). Lamarat Minar was geen bewoner van de landstreek Iwojen. Abdelkader Benali in Bruiloft aan zee (1996). Ik sta op het randje van een afgrond en dan struikel ik over een losse steen en donder naar beneden. Esther Ending in Na Valentijn (2004). Of: Het was nog donker, toen in de vroege morgen van de twee en twintigste december 1946 in onze stad, op de eerste verdieping van ons huis Schilderskade 66, de held van deze geschiedenis, Frits van Egters, ontwaakte. Natuurlijk uit De avonden van Gerard Reve (1947). De beginzin Vier beginzinnen van romans. Elk met een eigen sfeer. Spanning en verwachting zitten er duidelijk in. Ook de mogelijkheid verder te schrijven. Een goede beginzin is als een goede start bij het schaatsen: je zit meteen in de race. Pakkende beginzinnen hebben in de eerste plaats iets opvallends voor de lezer. Dat kan op vele manieren. Een aantal voorbeelden.
Ons nieuwe hoofd P&O, zoals u weet afkomstig uit het bankwezen, vindt dat competentiemanagement de aanjager zal zijn van een cultuurverandering binnen onze stichting. Dat zijn wij nadrukkelijk niet met haar eens.
Outsourcing, upgrading, ontwikkeling, strategische samenwerking, heroverweging, kerntaken, terug naar het primaire proces - hoeveel woorden bestaan er eigenlijk niet om de term reorganisatie te vermijden?
De OR is in dit proces een spreekwoordelijk werkpaard.
Het is weliswaar begin juli, maar dit stukje gaat niet over Bourgondisch tafelen onder de Franse zon. De directie kondigde gisteren … aan.
Ondernemingsraden bestaan al sinds de tweede helft van de 19e eeuw. Toen al waren er ondernemers die graag de mening van hun personeel hoorden. Onze directie dateert nog van voor die tijd.
Het beeld van bananen die met wel 200 stuks tegelijk aan zo'n boom met van die hele grote bladeren groeien, kwam onwillekeurig bij mij op, toen ik het voorstel voor de nieuwe reiskostenregeling las. Het kenmerk van goede beginzinnen is naast opvallen bovendien dat het verhaal zich na deze zin schijnbaar automatisch ontvouwt. Elke bovenstaande voorbeeldzin heeft dat: je kunt je als het ware al een voorstelling maken van wat er komt en van de toonzetting daarvan. Een beginzin is dus iets om even bij stil te staan! Het liep tegen zevenen toen ik op de etage van Freek aankwam. Ik had avondeten en een cadeau voor haar verjaardag gekocht. Na de klap van de deur viel er een weldadige stilte. Even betwijfelde ik of de dames wel begrepen hadden dat ik behalve voor bioscoopkaartjes ook voor een maaltijd zou zorgen. Toen herinnerde ik me dat Freek verteld had, dat ze deze week per se iets af moest maken. De laatste hand vroeg vaak meer tijd dan voorzien. Minke Douwesz, Strikt (2003). P 382. Lekker leesbaar Schrijven is op de keper beschouwd iets heel ambachtelijks. Beschouw elke zin als iets wat op zichzelf mooi moet zijn. Laat eens een woord weg, kies een synoniem, schrap vooral woorden. Maak elke zin lekker leesbaar, dan de alinea's, dan de pagina’s...
Een aantal stilistische tips
Niet: Bovendien heeft de OR gemeend de directie duidelijk te maken dat een heel onderscheidend systeem van prestatiebeoordeling niet zomaar op stel en sprong ingevoerd kan worden. Wel: De OR vindt dat de directie voor de invoering van prestatiebeoordeling voldoende tijd moet nemen.
Niet: Het overtuigen van de directie is gemakkelijk. Wel: Het is gemakkelijk de directie te overtuigen. Niet: Met de directie is afgesproken tot een versnelling van de realisatie van de nieuwe reiskostenregeling. Wel: Met de directie is afgesproken de nieuwe reiskostenregeling versneld te realiseren.
Vermijd zoveel mogelijk het werkwoord 'worden.
Niet: De aspecten van zorgvuldigheid en van draagvlak moeten in het fusiegebeuren niet veronachtzaamd worden. Wel: De directie moet in het fusieproces aandacht besteden aan zorgvuldigheid en draagvlak.
Niet: In verband met het feit dat de controverse rondom het functieloongebouw kan leiden tot een procedure, heeft de OR vast een advocaat geraadpleegd. Wel: De OR heeft vast een advocaat geraadpleegd, omdat de controverse over het functieloongebouw kan leiden tot een procedure.
Zij zweemde naar citroen en anijs, een opalen geur die uit de schaduwplekken van oksels en samengeperste borsten werd geboren. Zij hield van die geur en inhaleerde diep haar eigen parfum. Hafid Bouazza, Paravion (2003), p. 40.
Kleurrijk en betekenisvol Werkwoorden als zijn, hebben, worden, krijgen, blijven, vormen, geven: ze hebben weinig kleur. Meestal zijn meer kleurrijke en betekenisvolle (werk)woorden te bedenken.
Enkele voorbeelden:
Of net als Hafid Bouazza hierboven door beeldend te schrijven. Of lees nog eens 'schrijven als kunst' uit de vorige Adviesbrief OR & communicatie, waarin citaten van Erasmus staan en stijlfiguren a1s metaforen, hyperbolen en citaten aan de orde komen.
Overspel In een huid die nog zacht is van ochtend liggen wij in het schip van je kamer. Door de ramen weten we de zee van gras, raven weven een kleed van gekras, dat wij deze dag zullen dragen. Tjitske Jansen, Het moest maar eens gaan sneeuwen (gedichten, 2004), P.17
Krachtig geformuleerd Het gaat niet zozeer om korte of lange zinnen, maar wel om krachtige zinnen. Meestal worden zinnen krachtiger door ze in te korten en door directer te formuleren. Kijk maar eens naar onderstaande zinnen.
De tweede zin is het meest krachtig geformuleerd. De derde doet daar weinig voor onder. De eerste zin mist dat krachtige nadrukkelijk.
Kortom Pakkend schrijven is een ambacht op zich. Experimenteer eens met bovenstaande stijlen en ervaar het resultaat.
Inspiratie voor dit artikel werd mede gehaald uit de workshop Creatief Schrijven van Nicole Baars, gegeven voor Stavoor.
Deel 3 in de serie gaat over het verschil in taalgebruik in officiële brieven, e-mails en achterbanberichten.
|
|
