Een andere kijk op regeringsaanpassingen Arbowet:
Verschraling arbeidsomstandighedenbeleid…of juist nieuwe kansen?
Door: Walter van der Ploeg
Een eerste reactie op het kabinetsvoornemen om de Arbo-wet te vereenvoudigen en het aantal Arbobeleidsregels te verminderen is een verdedigende: ‘Dat moet wel een verschraling van de arbeidsomstandigheden opleveren’, ‘De werknemer wordt minder beschermd tegen benadeling door het werk’ etc. Met name de vakbonden spreken zich negatief uit. Ook voor de ondernemingsraden zou er een uitholling van bevoegdheden en mogelijkheden zijn. Is dit ook zo? Een verkenning.
Alle kranten en journaals maken er melding van: het kabinet, en in het bijzonder staatssecretaris Rutte, wil een groot aantal Arboregels afschaffen. Met name werkgevers in midden- en kleinbedrijf zouden last hebben van allerlei onzinnige en bureaucratische regels. De Arbo-wet zou zich moeten richten op ‘echte’ risico’s, zoals in de industrie.
Natuurlijk is het schrappen van regelingen een verschraling. Wanneer voorheen wettelijke beschermingen waren gedefinieerd en nu worden teruggedraaid, dan is dat een bescherming minder. Werkgevers klagen over allerlei verplichtingen, maar ze zijn er niet voor niets: veelal zijn regels tot stand gekomen op basis van wetenschappelijk onderzoek. Bescherming tegen ongewenste effecten is tevens preventie tegen ongelukken, ziekteverzuim en dergelijke. Dus het in stand houden van de regels zou niet alleen in het voordeel zijn van werknemers, maar ook de werkgevers. Wat te denken van de baten van een laag ziekteverzuim? Wat is dan de rede van het afschaffen van een groot aantal regels? En welke mogelijkheden biedt dat juist aan ondernemingsraden en ondernemingen? Het huidige kabinet wil minder regels en meer ruimte voor ondernemen. Regels kunnen de speelruimte van ondernemers en ondernemingen beknotten. Vanuit sociaal-maatschappelijk oogpunt en vanuit de positie van de sociaal-democratie en de vakbonden kun hier van alles tegenin gebracht worden. Aan de andere kant is het goed om te bekijken, wat de effecten zijn geworden van de Arbowet en de bijbehorende regels sinds de invoering in 1998.
Effecten van de Arbowet De wet heeft ontegenzeglijk veel goeds gebracht: verplichte Arbozorg door de werkgevers, duidelijke regels en richtlijnen, controle en sancties door de arbeidsinspectie.
Veel Arbozorg richt zich op het uitvoeren van verplichtingen. Wat ondergesneeuwd is geraakt is het inventariseren en aanpakken van echte risico’s en ongewenste arbeidsomstandigheden. Ondernemingsraden verdwalen dikwijls in het woud van dikke stapels papier van RI&E’s: de Risico-inventarisatie en zelfs de Risico-evaluatie wordt veelal als sjabloon aangedragen door de Arbodienst. Niet veel ondernemingsraden, maar ook niet veel ondernemingen, benutten de RI om goed in kaart te brengen waar de schoen wringt op het gebied van risico’s op ziekteverzuim. Hoeveel OR-en gebruiken hun instemmingsrecht om af te dwingen dat gerichte vragen worden gesteld, bijvoorbeeld naar de stijl van leidinggeven op een afdeling waar iedereen weet dat men ziek wordt van de werksfeer? Hoe vaak komt het voor, dat een OR zorgt, dat er vragen uit de RI gaan en andere worden toegevoegd? En daarnaast zijn er tal van ondernemingen, die het aan de Arbodienst overlaten en niet gericht naar risico’s (laten) zoeken. Wonderlijk eigenlijk, omdat er voorbeelden genoeg zijn, waaruit blijkt dat het steken van tijd en energie in opsporen en aanpakken van risico’s loont, ook economisch. Het terugverdieneffect is groot, wanneer berekend wordt, wat een besparing van 1% ziekteverzuim oplevert!
Arbo als een ‘moetje’ De praktijk is geworden, dat het nakomen van Arboverplichtingen de grootste aandacht heeft gekregen. Het is eenvoudiger om te zorgen dat de branddeur vrij toegankelijk is, de brandblusser gevuld en gecontroleerd is, een aantal BHV-ers beschikbaar is. Ook wanneer er een interne arbo-coördinator is, blijkt die voornamelijk de verplichte onderdelen op te pakken. De meetmethodes en de adviezen van veel arbodiensten laten ditzelfde patroon zien. En wanneer organisaties en ondernemingsraden geen duidelijk andere accenten inbrengen, moge duidelijk zijn, dat er iets moet gebeuren.
Gezond verstand Het huidige kabinet kiest voor afschaffing van een groot aantal regels. Voor ondernemingsraden kan dit nieuwe kansen opleveren. Ditmaal niet op grond van het bewaken van het nakomen van verplichtingen door de werkgever, wel door het inbrengen van argumenten en gezond verstand. Hierboven is reeds aangegeven, dat goede preventie zich ruimschoots terug kan verdienen. Een organisatie zal daarom actief op zoek moeten naar risico’s. Doorgaans kunnen die feilloos vanuit de organisatie zelf worden aangegeven. Een standaard-RI stelt wellicht niet de goede vragen; een OR met een goed achterbancontact kan wel goede aanwijzingen geven.
Wat vergt dit van een OR? Een OR, die zich doorgaans sterk waant op grond van procedurele rechten, zal uit een ander vaatje moeten tappen: op basis van argumenten initiatieven nemen, zich sterk maken en inhoudelijke zaken aandragen. Voor ondernemingsraden, voor wie dit reeds vertrouwd is, moet het aangaan van de uitdaging niet te moeilijk zijn. Bedrijven en ondernemingraden kunnen het afschaffen van allerlei regelingen, zoals het kabinet voornemens is, benutten: door juist nu tijd en energie vrij maken voor echte en reële arbozorg, kan er zelfs veel worden gewonnen!
|
|
